Tam 40 yıl önce, okyanus bilimci Robert Ballard liderliğindeki Amerikalı ve Fransız araştırmacılar, dünyayı sarsan bir keşif yaptı: Bir buzdağına çarpıp batışının üzerinden 73 yıl geçen RMS Titanic’in enkazı, Atlantik Okyanusu’nun derinliklerinde bulunmuştu!
Enkaz bulundu ama, tartışmalar başladı!
Daha geminin yerini tespit eder etmez, büyük bir tartışma başladı. Kim, 3.800 metre derinliğe dalıp Titanic’ten hatıra eşyaları ya da geminin kendisini çıkarma hakkına sahipti? Hatta böyle bir hakka gerçekten sahip olunabilir miydi?
Titanic’in ilk sahibi White Star Line artık yoktu; şirket, rakibi Cunard tarafından satın alınmıştı. Geminin ve taşınan yüklerin sigortasını üstlenen şirketlerin kaç farklı sigortacı tarafından güvence altına alındığı belirsizdi. 1985’te enkaz keşfedildiğinde, gemiyle ilgili hukuki süreç öyle karmaşık bir hâl almıştı ki, herhangi bir kurumun kesin bir hak iddia etmesi neredeyse imkânsızdı. Üstelik uluslararası sularda bulunan batık gemiler, denizcilik yasalarına göre kimseye ait sayılmıyordu.
Titanic Tarih Derneği’nin eski başkan yardımcısı ve denizcilik tarihçisi Paul Louden-Brown bu konuda şöyle diyor: “Gemiye dair tüm finansal kayıtlar ve sigorta belgeleri kaybolmuş durumda. ABD mahkemelerinde böyle bir dava açmak aşırı pahalıya mal olur ve olumlu bir sonuç alınacağının garantisi yok.”
Tabii herkes onunla aynı fikirde değildi.
Titanic’in Kurtarma Hakları Üzerine Çekişmeler
1980’ler ve 1990’lar boyunca birçok şirket, Titanic’in kurtarma hakları konusunda mahkemeye başvurdu. 1987 yılında Fransız araştırmacılarla ortak bir dalış gerçekleştiren RMS Titanic, Inc., mahkeme kararıyla “gemiyi kurtarma hakkına sahip” kuruluş olarak tanındı. Bu unvan onlara geminin sahipliğini vermese de, enkazdan çıkarılan her türlü objenin ABD’deki tek yasal sahibi olmalarını sağladı.
Ancak, başka şirketler bu hakları sorgulamaya başladı. Bir firma, RMS Titanic, Inc.’in yıllarca dalış yapmadığını öne sürerek geminin sahipsiz kaldığını iddia etti. Bir diğer şirket, özel denizaltılarla dalış düzenleyip turistlerden 32.500 dolar ücret almak istedi. Titanic’in bazı yolcularına sigorta ödemesi yapan Liverpool ve London Sigorta Şirketi ise dava açarak hak talebinde bulundu.
Sonunda RMS Titanic, Inc., yıllar süren davaları kazandı ve 1987 ile 2004 arasında düzenlediği dalışlarla binlerce obje çıkardı. Bunlardan bazıları, canlı yayınlanan bir televizyon programında Telly Savalas tarafından açıldı; içlerinden bozuk paralar, mücevherler ve eski İtalyan liretleri çıktı. 1998’de ise şirket, 15 ton ağırlığında bir Titanic gövde parçasını yüzeye çıkarmayı başardı. Bir süre boyunca bu devasa enkaz parçası, Las Vegas’taki Luxor Oteli’nde sergilendi.
Bugüne kadar 5500’den fazla obje enkazdan çıkarıldı; son büyük kurtarma operasyonu 2010 yılında gerçekleştirildi. Ancak Ocak 2025’te, şirket tüm faaliyetlerini durdurdu. Nedeni ise 2017’de ABD’de yürürlüğe giren ve Titanic’in bir anıt statüsüne alınmasını sağlayan yasa oldu. Bu yasaya göre artık Titanic’ten hiçbir şey çıkarmak yasal değil. Daha önce RMS Titanic, Inc., kurtarma haklarını sürdürebilmek için düzenli olarak gemiye dalış yapmak zorundaydı. Fakat bu zorunluluk yalnızca ABD mahkemeleri için geçerliydi.
Denizcilik tarihçisi Louden-Brown konuyla ilgili şu yorumu yapıyor: “Bu yasa yalnızca ABD sularında geçerli. Eğer bir İngiliz şirket ya da başka bir ülkeye ait bir firma Titanic’e dalış yapar ve enkazdan bir şeyler çıkarırsa, bunu engelleyecek bir yasa yok. Ancak çıkarılan eşyalar ABD’ye getirilirse el konulur ve hatta dalış yapan gemi bile alıkonulabilir. Yani operasyonların ABD dışında başlatılıp bitirilmesi gerekiyor.”
Peki, Titanic’in Sahibi Kim?
Şu an için kimse! Eğer birileri, 66.000 ton ağırlığındaki bu gemiyi parçalamadan su yüzüne çıkarmanın bir yolunu bulursa, belki sahiplenebilir. Tabii bunu başardıkları anda kaçınılmaz hukuki savaşlarla karşı karşıya kalacakları kesin.Öte yandan, kişisel eşyalar ve diğer objeler için durum farklı. Eğer ABD dışında bir noktadan dalış yapmaya hazırsanız ve kamuoyunun tepkisini göze alıyorsanız, Titanic’in enkazından eşya çıkarmak teknik olarak mümkün.
Robert Ballard, 1986’da Titanic enkazına döndüğünde, geminin kıç kısmına bir anıt plaka yerleştirerek hayatını kaybedenleri onurlandırmak istemişti. Ancak zamanla o plaka da enkazdan kayboldu. Tıpkı Titanic’in diğer parçaları gibi…